- مقالات
- شهر ابهر
نویسنده : علیرضا مزجی
وب سایت: http://alirezamazji.jamnama.com
اَبهَر یکی از شهرهای استان زنجان و مرکز شهرستان ابهر میباشد. این شهر با ۷۰٫۸۳۶ نفر جمعیت در سال ۱۳۸۵، به عنوان دومین شهر پرجمعیت استان زنجان پس از شهر زنجان محسوب میشود . ارتفاع شهر ابهر از سطح دریا ۱۵۴۰ متر است. این شهر در 85 کیلومتری جنوب شرق زنجان و ۲۳۰ کیلومتری غرب تهران واقع شده است. مهمترین اثر تاریخی و دیدنی شهر ابهر، بقعه امامزاده زیدالکبیر در شرق این شهر است.
این شهر تا تهران ۲۴۰ کیلومتر ، تا قزوین ۹۰ کیلومتر و تا زنجان ۸۵ کیلومتر فاصله دارد . ارتفاع آن از سطح دریا ۱۵۴۰ متر است. بیشینه گرمای آن ۳۸ درجه و کمینه سرمای آن ۵/۱۵ درجه زیر صفر گزارش شدهاست.
ابهر دارای حصار عظیم در زمان ساسانیان بوده و دو دروازه شرقی و غربی داشته که دروازه شرقی آن جنب قلعه تپه بنام دَرْبُ اَلْمَذوقْ نامیده میشده و دروازه غربی آن بنام فلاج آباد یا خلج آباد مشهور بوده سید محمد نوربخش در مشجره سلسله الاولیاء خود در صفحات ۳۴ و ۳۸ از این دودروازه ابهر نام بردهاست.
کاروانیان عازم شهرهای قزوین، همدان و ری از دروازه شرقی ابهر عبور میکردند در ابهر محلاتی بنامهای دروازه ایشیگی و دَرْمَذَقانْ معروف است.
از راههای قدیم که از جنوب ابهر عبور میکرده، جاده ابریشی بود که از کشور چین آغاز و پس از طی سمرقند و بخارا – مرو – گرگان – ری قزوین – وارد ابهر میشده و به سمت زنجان – تبریز – ایروان ادامه داشته. راهی نیز از تبریز آغاز و به ابهر میرسید و ابهر را از طریق ساوه و قم به اصفهان و بغداد مربوط میساخت و در این منطقه به جاده اصفهان معروف بود. راه ابهر به ری نیز وجود داشت.
•ابهر در قدیم اوهر نامیده میشدهاست. مردم محلی به آن اَبَر میگویند. نام ابهر از آب+هر تشکیل شده و در زبان تاتی به معنی آب آسیاب است. ریزابههای ابهررود از قدیم آسیابهای زیادی را به چرخش در آورده که امروزه نیز چنین است.
•در دوره ساسانیان هنگامی که خسرو اول انوشیروان ایران را به چهار قسمت تقسیم کرد ابهر در منطقه دوم یعنی استان جبال قرار داشت دراین دوره منطقه ابهررود تحت تسلط خاندان مهران یکی از هفت خاندان مهم حکومت گر ایران قرار داشت این خاندان علاوه بر ابهر به مناطق وسیعی که از ناحیه خوار تا آوج و دشتبی امتداد داشت مالکیت داشتند و معروفترین افرادی که از این خاندان شناخته شدهاند شروین دشتبی، بهرام چوبینه، پیران گشسب، گریگوریوس و سیاوش رازی هستند.
•تاپیش از خلافت هارون الرشید، ابهر منطقه نسبتاً وسیعی را شامل بود. وی قسمتی از قاقازان و نیز ناحیه ابهر رود را از ابهر جدا کرد و به قزوین ملحق ساخت. در اوایل سده ۸ قمری ولایت ابهر ۲۵ پاره دیه داشت و حقوق دیوانی آن به یک تومان و چهار هزار دینار میرسید.
•از ابهر به عنوان بلوک معتبر از ولایت خمسه با باغات فراوان و آبهای جاری نام برده شدهاست. شاردن مینویسد ابهر در دوره شاه عباس دوم صفوی دارای ۲۵۰۰ خانه و باغچه بودهاست. چنانچه سواره نیم ساعت وقت لازم داشته تا از آن عبور کند. ابهر در این زمان دارای اماکن عمومی و سه مسجد بزرگ بوده و در وسط شهر بقایای گلین قلعه مخروبهای مشاهده میشود.
•در سال ۱۱۰۰ هجری تاورنیه از ارامنه شهر ابهر خبر داده و ژوبر در زمان فتحعلیشاه قاجار باغهای ابهر و خانههای تمیز و راحت آنرا ستودهاست. در سال ۱۲۴۷ هجری ابهر ۷۰۰ خانه و باغهای دانشین داشته و قبر شیخ قطب الدین از مشایخ سلسله شیخ صفی الدین اردبیلی در ابهر واقع شده بر طبق نوشته دوسرسی در سالهای ۱۲۵۰ هجری دوره محمد شاه قاجار ابهر دارای ۲۰۰ خانه و ۹۰۰ نفر جمعیت بوده و دو گنبد نیمه ویران از دو مسجد در آن دیده میشدهاست. در دوره ناصر الدین شاه قاجار ابهر تیول توپخانه بودهاست چنانچه خرمدره در تیول فراشخانه بوده در همین دوره قلعه خرابهای بنام دارا در ربع فرسخی شهر دیده میشدهاست و خانههای آن کمتر از ۱۱۰۰ نبوده. در سده ۱۰ قمری از مرقد پیر حسن بن اخی
اوران نیز در ابهر یاد شده و سیدی علی کاتبی دریاسالار عثمانی در ۹۶۴ ه. ق. آنرا زیارت کردهاست.
•مارکوپولو جهانگرد مشهور ایتالیایی در سفر نامه خود می نویسد: هرگز غروب آفتابی به زیبایی آنچه در ابهر دیدم، در عمر خود ندیده ام.
شهر ابهر دومین شهر بزرگ استان بعد از زنجان میباشد. ابهر با وسعتی برابر ۲۷۷ هزار هکتار در 85 کیلومتری مرکز استان واقع شدهاست. این شهرستان به علت قرار داشتن در کناره جاده بینالمللی تهران – بازرگان از نظر شاخصهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در بهترین و مطلوبترین موقعیت استان قرار دارد.
وجود کارخانههای متعدد در حوزه شهرستان، کشاورزی پر رونق، باغهای سرسبز و پر محصول، طبیعت زیبا و بکر، وجود منابع، شن و ماسه و همچنین آثار تاریخی منحصر به فرد از جمله گنبد عظیم سلطانیه از دیگر عوامل رونق، شهرت و اعتبار این شهرستان میباشد شهرستان ابهر با داشتن آب و هوای مناسب و قرار گرفتن در مسیر جاده ترانزیت و نزدیکی به مرکز استان و همجواری با استان سرسبز گیلان و استان قزوین و شهرهای خرمدره و خدابنده و تاکستان ودارا بودن امکانات حمل و نقل چون آزاد راه و وجود ایستگاه راه آهن خرمدره دارای موقعیت مناسب بودن و با داشتن جاذبههای تاریخی و طبیعی فراوان در جای جای این شهرستان میتواند بهعنوان یک قطب گردشگری استان مطرح میباشد وبا جذب گردشگران داخلی وخارجی کسب در آمدهای توریستی و اشتغال بیشتر را نصیب این استان نماید که جا دارد بخش دولتی تعامل لازم را با بخش خصوصی جهت سرمایه گذاری موثر برای رسیدن به اهداف فوق الذکر معمول نماید. در یک جمعبندی کلی و به استناد مطالعات موجود میتوان چنین نتیجه گیری کرد که توسعه گردشگری و استفاده از صنعت توریسم در سطح ملی و بینالمللی ظرفیت بسیار بالایی که به خود اختصاص داده و یکی از ابزار آلات منحصر به فرد توسعه پایدار میتواند باشد
جاذبههای تاریخی:
سلطانیه
مسجد جامع قروه
ملا حسن کاشی
مقبره چلپی اوغلی
معبد داش کسن
چمن تاریخی سلطانیه
جاذبههای مذهبی
امامزاده شاه زید الکبیر
مسجد جامع ابهر
امامزاده اسماعیل شناط
امامزاده یعقوب صائین قلعه
و جاذبههای طبیعی شامل کوهها و قلعهها وشیبهای مهم و چشمههای آب معدنی، رودخانههای مهم را میتوان نام برد.
کاری از محمدحسین آقاداداشی دانش آموز پایه دوم مدرسه راهنمایی احمدیه منطقه 7 تهران
تعداد بازدید: 160